«Хроникадан болашаққа дейін» республикалық кинолекториясы Қазақстанның ақпараттық кеңістігіндегі елеулі ағартушылық жобалардың біріне айналды. Президент Телерадиокешенінің 30 жылдығына арналған ауқымды жоба заманауи қазақстандық деректі фильмдерді көрерменге ұсынып, экранды қоғамдық пікір алмасу алаңына айналдырды.
Президент Телерадиокешенінің республикалық кинолекториясы мамыр айында елордада басталды. Төрт ай ішінде жоба Шымкенттен Көкшетауға, Ақтаудан Семейге дейінгі барлық облыс орталығын қамтыды. Кинолекторий Қазақстанның 20 қаласында өтіп, өңірлерді біртұтас мәдени кеңістікке біріктірді.
Бұл — жай ғана географиялық бағыт емес, ортақ тарихымызға, жадымыз бен құндылықтарымызға деген ортақ жауапкершіліктің символы. Бір сөзбен айтқанда, өткен хроникадан болашақ философиясына дейінгі жол.
Бүгінде бұл философия қарапайым, ол тазалық, тәртіп, заңды құрметтеу, табиғатқа ұқыпты қарау сынды іргелі құндылықтардан көрінеді. Дәл осы ұстанымдар қоғамның кемелденуінің әрі мемлекет өркениетінің көрсеткішіне айналады.
Президент Телерадиокешенінің деректі фильмдерінде экологтар, волонтерлер, ғалымдар, еңбек адамдары секілді қарапайым қазақстандықтардың өмірі баяндалады. Мұнда актерлер жоқ, барлық оқиға да, залдағы эмоция да шынайы. Деректі фильмдердің осы шынайылығы әртүрлі оқиғаларды елдің біртұтас хроникасына айналдырып, азаматтық қоғамның болмысын көрсетеді, мемлекет пен азаматтың жауапкершілігіне қатысты жоғары стандарттарды сөз етеді.
Көрермен Каспий итбалықтарын құтқарған еріктілерге алаңдап, мемлекет қамқорлығын сезінген адамдардың әңгімесін тыңдай отырып, болашақ қарапайым құндылықтар негізінде құрылатынын түсінеді. Экологиялық жауапкершілік («Тамшы»), патриотизм мен әлеуметтік қамқорлық («Серт»), туризмді дамыту («Travel Kazakhstan»), табиғи мұраны сақтау («Жолбарыс: тайгадан далаға») — мұның бәрі абстрактілі тақырыптар емес, оларды іс жүзінде жүзеге асыру.
Өйткені жауапкершілік бар жерде заңға деген құрмет, көршіге деген сенім, ортақ бастамаларға дайындық қалыптасады. Ал хаос пен немқұрайлылық апатия мен құқықтық нигилизмге әкеледі. Деректі кино арқылы азаматтық қоғам осы өмір философиясын түсініп, пайымдай алады.
Республикалық кинолекторийдің қорытындысы бойынша Деректі кино орталығының басшысы Ақылбек Шалжанов Президент Телерадиокешенінің 30 жыл ішінде жинақтаған бай мұрасын атап өтті. Оның айтуынша, мұрағатта тәуелсіз Қазақстанның тарихы хроникалық кадрлармен де, авторлық фильмдермен де кеңінен қамтылған. «Хроникадан болашаққа дейін» кинолекториясы осы мұраны телевизиялық форматтан шығарып, кинотеатрлар арқылы көпшілікке ұсынды.
"Деректі киноның үлкен экранға қайта оралуы жобаға жаңа мән берді. Әр өңірде көрсетілімдер жай ғана мәдени шара емес, пікір алмасуға себеп болды. Көрермендер өз әсерлерін бөлісіп, авторларға сұрақ қойып, көргендерін талқылады. Осындай кері байланыс арқылы кинолекторий қоғамдық диалогтың бір бөлігіне айналған пікірталас алаңына айналды", — деді Ақылбек Шалжанов.
Кинолекторий әр өңір үшін елеулі оқиғаға айналды. Көрсетілімдер кезінде көрермендер фильмді талқылап, әсерлерін бөлісіп, авторларға сұрақ қойды. Әсіресе экологиялық тақырыпқа қызығушылық жоғары болды. Өйткені бұл мәселе көпшілік үшін абстрактілі проблема емес, өз өміріне де тікелей байланысты нәрсе.
Каспий мен Арал мәселесі Қазақстанға ғана емес, бүкіл әлемге ортақ проблема. Егер Каспий теңізі 1980–1990 жылдардағы Арал теңізінің тағдырын қайталаса, бұл жаһандық экологиялық сын-қатерге айналуы мүмкін. Сондықтан «Тамшы» мен «ARAL» фильмдері әр көрсетілім сайын көрерменнің жарқын эмоциясын тудырды.
Бұл әсіресе Атырау, Ақтау, Орал сияқты батыс өңірлерінде анық байқалды. Мұнда теңіз бен су мәселесі адамдардың күнделікті өмірімен тікелей байланысты. Балықшылар, экологтар, студенттер мен жағалаудағы қала тұрғындары экрандағы оқиғаларды өз тағдырының бір бөлігі ретінде қабылдады.
«Серт» фильмінің ерекшелігі — оның шынайы баяндау мәнерінде. Фильмде диктордың түсіндірмесі жоқ, оқиға кейіпкерлердің әңгімелері мен сұхбаттары арқылы өрбиді. Қалпына келтірілген өңірлер, көрсетілген көмек пен мемлекеттің назары туралы адамдардың өзі әңгімелейді. Олардың дауысы Президент сөзінің қазақстандықтардың өмірінде нақты көрініс тапқанын көрсетті.
Фильм су тасқынын бастан өткерген Ақмола, Солтүстік Қазақстан, Қостанай, Павлодар және Ақтөбе облыстарында ерекше әсер қалдырды. Көрермендер экраннан өз көшелерін, көршілерін, өз оқиғаларын таныды. Залдағы адамдар фильмге тереңінен еніп, кейіпкерлерге алаңдап, өз естеліктерін бөлісіп, олардың мәселесіне мән берілгені үшін алғыс білдірді.
Тарихы мен мәдени мұрасы бай Семей тұрғындары «Travel Kazakhstan» деректі фильмін жылы қабылдады. Абай облысы рухани, тарихи-танымдық туризмнің маңызды орталықтарының бірі саналады. Мұнда қазақ әдебиеті мен руханиятының көрнекті өкілдеріне қатысты тарихи-мәдени нысандар орналасқан.
Көрермендердің пікірінше, мұндай деректі фильмдер өңірдің туристік әлеуетін ашып, жаңа бағыттарды танымал етуге мүмкіндік береді. Мемлекет туризмді экономиканың және мәдени саясаттың стратегиялық бағыттарының бірі ретінде қарастырып, оның дамуына ерекше мән беріп келеді. Мемлекет басшысының бұл салаға жеке көңіл бөлуі тарихи мұра мен Қазақстанның табиғи көрікті жерлерін азаматтар мен шетелдік қонақтарға қолжетімді әрі тартымды етуге мүмкіндік береді.
«Travel Kazakhstan» деректі фильмі еліміздің туристік әлеуеті мен мүмкіндіктері туралы баяндаса, «Жолбарыс: тайгадан далаға» картинасы тұран жолбарысын Қазақстанға қайта әкелу тарихын баяндайды.
Тұран жолбарысы бір кездері Орталық Азияны мекендегенімен, кейін жойылып кеткен. Бүгінде оны қайта қалпына келтіру бағдарламасы экожүйенің жоғалған бөлігін қайтаруды көздейді. Фильм жолбарысты қайта әкелу оның табиғи ортада өздігінен өмір сүруіне жағдай жасауды талап ететінін көрсетеді.
Көрермендер бұл бастаманың стратегиялық сипатын атап өтті. Бұл — жай ғана экология мәселесі емес, табиғи мұраны сақтауға және ұлттық бірегейлікті нығайтуға бағытталған ұзақмерзімді саясат. Амур жолбарыстары дала қуатының символына айналып, қоғамның табиғи мұрасына деген жауапкершілігін көрсетеді.
Республикалық ауқымды кинолекторий марафонының соңғы аялдамасы Алматы болды. Мұнда басты фильм «Апорт» болды.
"Алматы тұрғыны ретінде қаламыздың мақтанышы — апортты қайта жаңғырту тақырыбы маған өте жақын. Ата-анам кезінде Алматының барлық жерінен көлемі үлкен ғажайып алмаларды сатып алуға болғанын айтатын. Өкінішке қарай, менің қатарластарыма олардың дәмін тату бұйырмады. Қазір бізде кәдімгі алма көп. Фильмнен Алматыда нағыз апорт өсетін 110 гектар алма бағы отырғызылатынын біліп, қатты толқыдым", — деді көрермендердің бірі Әлібек Ахметов.
Республикалық кинолекторий деректі киноның қарапайым, бірақ маңызды құндылықтар төңірегінде өңірлер мен адамдарды біріктіре алатынын көрсетті. Табиғатқа қамқорлық, қоғам алдындағы жауапкершілік немесе мәдени мұраны сақтау болсын, әрбір оқиғадан көрермен өз өмірін байқады.
Нағыз Қазақстанның философиясы да күнделікті өмірдегі осындай қарапайым әрекеттерден қалыптасады: өз ісіне адалдық, еңбекке құрмет және тәртіпке ұмтылыс. Таза ой — қоғамдағы сенім мен ішкі күштің негізі. Ал экран осы құндылықтарды көрсетіп, елдің бүгінін танытып, болашағына ой салатын маңызды алаңға айналады.
